İhracat Terimleri

İHRACAT TERİMLERİ

Uluslararası ticarette etkin ve verimli bir süreç yönetimi sağlayabilmek için hem ulusal hem de uluslararası düzenlemelere hakim olmak büyük önem taşımaktadır. Gümrük prosedürleri, ihracat belgeleri, ödeme yöntemleri ve lojistik şartlar gibi konularda doğru bilgiye sahip olmak, işlemlerin eksiksiz ve hızlı bir şekilde tamamlanmasını sağlar. Aynı zamanda, uluslararası pazar rekabetinde avantaj elde edebilmek için temel ihracat terimlerini bilmek kritik bir gerekliliktir.

İhracat Terimleri Sözlüğü

Uluslararası ticarette ortak bir terminoloji kullanımı, hem yasal prosedürlerin takibini kolaylaştırmakta hem de ticari işlemlerin taraflar arasında daha etkin yürütülmesini sağlamaktadır. Aşağıda yer alan temel ihracat terimleri, ticari işlemleri doğru yönetmek ve etkili bir işleyiş sağlamak adına önem arz etmektedir:

• Acente: Bağlı bulunduğu işletmeye hukuki olarak bağlı olmayan, ancak belirli bir sözleşme dâhilinde belirlenmiş bir bölgede sürekli olarak aracılık faaliyetleri gerçekleştiren ya da işletme adına işlemler yürüten kişi veya kuruluştur.
• Ad-Valorem Tarife: İthal edilen ürünlerin vergilendirilmesi sürecinde, ağırlık veya fiziksel özellikler yerine, birim değer baz alınarak hesaplanan vergilendirme yöntemidir.
• Akreditasyon: Bir kurum veya kişinin belirli standartlara ve kriterlere uygunluğunu belgeleyen ve onaylayan sistemdir.
• Akreditif: İhracat ve ithalat işlemlerinde, ihracatçının alacaklarını banka aracılığıyla güvence altına alarak ödeme garantisi sunan finansal bir yöntemdir.
• Akreditif Amiri: Bankaya başvurarak akreditifin açılmasını talep eden taraf olup, genellikle ithalatçı firma veya şahıstır.
• Akreditif Lehdarı: Akreditif lehtarı, belirlenen koşullar sağlandığı takdirde kendisine ödeme yapılacak olan ihracatçı tarafı ifade eder.
• Aktarma: Kargo veya konteynerlerin, belirlenen çıkış limanından hedef limana ulaştırılması sırasında bir gemiden başka bir gemiye transfer edilmesi işlemini tanımlar.
• AKÇT: 1951 yılında kurulan ve Avrupa Birliği’nin temelini oluşturan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’dur. Ülkeler arasında serbest dolaşımı sağlamak amacıyla kurulmuştur.

·         Amir Banka: İthalatçının talimatıyla ihracatçının lehine akreditif açan ve belirlenen şartlar sağlandığında ödeme yapma yükümlülüğü bulunan bankadır.

·         Amerika’ya Özel İhracat Lisansları: Belirli malların Amerika Birleşik Devletleri’ne ihracatı için ilgili makamlardan alınması gereken resmi izinlerdir.

·         Anti-Damping Vergisi: Bir malın iç piyasadaki fiyatından daha düşük bir bedelle ihraç edilmesi halinde rekabeti korumak amacıyla uygulanan ek vergidir.

·         Armonize Sistem Kodu: Uluslararası ticarete konu olan ürünlerin tanımlanmasını ve sınıflandırılmasını sağlayan, Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) tarafından belirlenen altı haneli kod sistemidir.

·         Armonize Sistem Nomanklatürü: Uluslararası ticarete konu malların sınıflandırılmasını ve numaralandırılmasını sağlayan sistemdir.

·         Asıl Manifesto: Konşimentolara dayanarak gemide tutulan yük defteri olup, çıkış limanındaki yetkili mercilerce onaylanan zorunlu bilgileri içerir.

·         ATA Karnesi (ATA Carnet): Geçici ithalat işlemlerinin taraf ülkeler arasında hızlı ve kolay şekilde yürütülmesini sağlayan gümrük belgesidir.

·         Aynı Eşya: Fiziksel özellikleri, kalite standartları ve üretim yeri bakımından aynı olan mallardır.

·         Ayni Sermaye: Şirket kuruluşu sırasında nakit dışındaki taşınır ve taşınmaz varlıkların sermaye olarak kullanılmasıdır.

·         Ayrıntılı Fatura: Birden fazla ambalaj içinde bulunan farklı türdeki malların miktarlarını ayrıntılı olarak gösteren ve satıcı tarafından düzenlenen belgedir.

·         Bağlayıcı Menşe Bilgisi: Eşyanın menşeini belirlemeye yönelik olarak Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından verilen idari karardır.

·         Bağlayıcı Tarife Bilgisi: Bir eşyanın Türk Gümrük Tarife Cetveli’ndeki sınıflandırmasını belirlemeye yönelik olarak Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlükleri tarafından verilen idari karardır.

·         Bağlı Muamele: İthal edilen mal veya hizmetlerin bedelinin, karşılıklı olarak mal veya hizmet ihracı ile ödenmesini sağlayan takas yöntemidir.

·         Bandrol: Satılan ürünün denetimden geçtiğini ve vergi yükümlülüğünün yerine getirildiğini gösteren etiket veya işarettir.

·         Basitleştirilmiş Usul: Dış ticaret işlemlerinde gümrük işlemlerini kolaylaştıran ve formaliteleri azaltan uygulamalardır.

·         Basel Sözleşmesi: Tehlikeli atıkların uluslararası dolaşımını kontrol altına almak ve çevreye duyarlı şekilde bertaraf edilmesini sağlamak amacıyla imzalanan uluslararası anlaşmadır.

·         Bedelsiz İhracat: Yurt dışına herhangi bir bedel talep edilmeden tanıtım, hediye veya reklam amacıyla mal gönderilmesidir.

·         Benzer Eşya: Ticari olarak birbirinin yerine geçebilen, benzer niteliklere sahip ve aynı ülkede üretilmiş mallardır.

·         Beyan: Dış ticarete konu olan eşyanın gümrük idaresine yazılı veya sözlü olarak bildirilmesidir.

·         Beyan Sahibi: Gümrük mevzuatına göre beyan işlemlerini gerçekleştiren veya kendi adına beyan yapılan kişi veya kuruluştur.

·         Beyanın Bağlayıcı Olması: Gümrük idaresine yapılan beyanın tescilinden sonra üzerinde değişiklik yapılamaması ve beyan sahibinin tüm yasal yükümlülükleri üstlenmesi durumudur.

·         Beyanname: İhracat veya ithalat işlemlerinde gümrük işlemlerinin düzenlenmesi için hazırlanan resmi belgedir.

·         Bilgi Talebi: Bağlayıcı tarife, menşe bilgisi ve gümrük mevzuatı hakkında bilgi almak amacıyla gümrük idaresine yapılan başvurudur.

·         Bono: Belirli bir vade sonunda ana para ve faizin geri ödenmesini taahhüt eden borç senedidir.

·         Brüt Ağırlık: Ürünün kendi ağırlığı ile birlikte ambalaj ve paketleme malzemelerinin toplam ağırlığını ifade eder.

·         Bunker: Liman veya açık denizde bulunan, gemilerin yakıt ihtiyacını karşılayan tesislerdir.

·         CE İşareti: Bir ürünün Avrupa Birliği (AB) standartlarına ve mevzuatına uygun olduğunu gösteren işarettir.

·         CFR (Cost and Freight): Satıcının, malın belirlenen limana kadar olan taşıma ve navlun masraflarını üstlendiği teslim şeklidir.

·         CIF (Cost, Insurance and Freight): CFR’ye ek olarak satıcının, malın taşınması sırasında oluşabilecek hasar veya kayıplara karşı sigorta yaptırmasını gerektiren teslim şeklidir.

·         CIP (Carriage and Insurance Paid to): Taşıma ücreti ve sigorta ödenmiş olarak teslim anlamına gelir. Satıcı, malın taşınması sırasında doğabilecek kayıp veya hasar riskine karşı sigorta yaptırmak ve sigorta primini ödemekle yükümlüdür.

·         CPT (Carriage Paid to): Taşıma ücreti ödenmiş olarak teslim şeklidir. Satıcı, malın belirlenen varış yerine kadar olan taşıma masraflarını karşılar, ancak taşıyıcıya teslim edildikten sonraki riskler alıcıya geçer.

·         Çeki Listesi (Checklist): Ürünün sayısı, ağırlığı, koli adedi gibi detaylı bilgileri içeren ve satıcı tarafından düzenlenen kontrol listesi niteliğindeki belgedir.

·         Çapraz Menşe Kümülasyonu: Birden fazla ülkenin üretim sürecine katkı sağladığı ürünlerin menşe belirlemesi için kullanılan sistemdir.

·         Dahilde İşleme: İhraç edilecek ürünlerin üretimi için gerekli ham madde ve ara malların ithal edilerek işlenmesi ve katma değerli olarak yeniden ihraç edilmesini sağlayan ticaret politikası aracıdır.

·         Dahilde İşleme İzin Belgesi: İhracatta kullanılacak ham madde ve ambalajların teşvik ve kolaylıklarla ithalatını sağlamak amacıyla T.C. Ticaret Bakanlığı’ndan alınması gereken belgedir.

·         Dahilde İşleme Rejimi: İhraç edilecek ürünlerin üretiminde kullanılan ithal ham maddelerin, gümrük muafiyetli olarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi olmadan ithal edilmesine olanak tanıyan gümrük düzenlemesidir.

·         Damga Vergisi: Resmi belgeler, sözleşmeler ve hukuki işlemler üzerinden alınan vergidir.

·         Damping: Ürünlerin iç piyasa fiyatının altındaki bir fiyatla ihraç edilmesi durumudur.

·         DAP (Delivered at Place): Belirlenen yerde teslim anlamına gelir. Satıcı, malları alıcının belirttiği noktaya taşır, ancak gümrükleme ve vergi ödemeleri alıcıya aittir.

·         Dara: Bir ürünün toplam ağırlığından ambalaj ve kabın ağırlığının çıkarılması sonucu bulunan net ağırlıktır.

·         DAT (Delivered at Terminal): Terminalde teslim anlamına gelir. Satıcı, malları varış terminaline kadar taşır ve boşaltma sürecine kadar sorumluluk üstlenir.

·         Demuraj: Gecikmeden kaynaklanan liman bekleme masrafları için ithalatçıya kesilen ek ücretlerdir.

·         DDP (Delivered Duty Paid): Gümrük vergisi ödenmiş teslim anlamına gelir. Satıcı, taşıma, gümrükleme ve tüm vergileri ödemekle yükümlüdür.

·         Dış Ticaret Sermaye Şirketi: Devlet teşviklerinden faydalanarak yüksek hacimli ihracat gerçekleştiren şirket statüsüdür.

·         Dış Ticarette Standardizasyon: Uluslararası ticaretin belirli teknik düzenlemeler ve uygunluk değerlendirme kurallarına tabi olmasını sağlayan sistemdir.

·         Doğrudan Temsil: Gümrük işlemlerinde başkasının adına ve hesabına hareket edilmesidir.

·         Dolaylı Temsil: Gümrük işlemlerinde temsilcinin kendi adına ancak başkasının hesabına hareket etmesidir.

·         Dökme Eşya: Ambalajlanmamış, mekanik yükleme veya boşaltma gerektiren dökme halde taşınan mallardır (örneğin, kömür, hububat, çimento).

·         Dökme Olmayan Eşya: Ambalajlı veya belirli standartlarda paketlenmiş mallardır.

·         Döviz: Ülkeler arası ödemelerde kullanılan yabancı para birimleri ve diğer ödeme araçlarıdır.

·         Döviz Kuru: Bir ülkenin ulusal para biriminin, diğer ülke para birimlerine karşı değerini ifade eder.

·         E İşareti: Araçların parçaları, sistemleri ve teknik ünitelerinin, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) yönetmeliklerine uygun olduğunu belirten sertifikasyon işaretidir.

·         EDI (Elektronik Veri Değişimi): İş belgelerinin, perakendeciler, üreticiler, sigortacılar ve diğer ticari taraflar arasında standart elektronik formatta kontrollü bir şekilde iletilmesini sağlayan sistemdir.

·         Eksik Belgelerle Beyan: Gümrük beyannamelerinin, belirli eksiklikler içermesine rağmen gümrük idareleri tarafından kabul edilebildiği basitleştirilmiş beyan biçimidir.

·         Ekspertiz Raporu: Gümrük müdürlükleri tarafından talep edilen, gümrük sahasında yapılan incelemelere ilişkin hazırlanan teknik rapordur.

·         Elleçleme: Gümrük gözetimindeki eşyanın, niteliği değiştirilmeden istiflenmesi, yer değiştirilmesi veya kapların yenilenmesi gibi işlemleri içerir.

·         Eşdeğer Eşya: İthal edilen eşyayla aynı ticari kaliteye ve teknik özelliklere sahip, serbest dolaşımdaki mallardır.

·         Eşyanın Gümrükçe Onaylanmış İşleme veya Kullanımı: Eşyanın, belirli bir gümrük rejimine tabi tutulması, serbest bölgeye giriş yapması, yeniden ihracı veya gümrüğe terk edilmesi gibi işlemlerden birine tabi tutulmasıdır.

·         Eşyanın Millileşmesi: İthal edilen bir ürünün gümrük işlemlerinin tamamlanarak serbest dolaşıma girmesi sürecidir.

·         EXW (Ex Works) – İşletmede Teslim: Satıcının, malları kendi tesisinde hazır hale getirdiği, ancak taşıma ve gümrük işlemlerinin tamamen alıcı sorumluluğunda olduğu teslim şeklidir.

·         Factoring: İhracatçının vadeli alacaklarını devrederek, alacak tahsilatını hızlandırmasını sağlayan finansal hizmettir.

·         FAS (Free Alongside Ship) – Gemi Doğrultusunda Teslim: Satıcının yükümlülüğünün, malları belirlenen limanda gemi doğrultusunda teslim etmesiyle sona erdiği teslim şeklidir.

·         FCA (Free Carrier) – Taşıyıcıya Teslim: Satıcının, malları alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim ettiği ve ihraç gümrük işlemlerini tamamladığı teslim şeklidir.

·         FCL (Full Container Load): Konteynerin tamamının tek bir alıcıya ait mallarla doldurulduğu taşımacılık türüdür.

·         FEU (Forty-foot Equivalent Unit): Uluslararası taşımacılıkta kullanılan 40 fit uzunluğundaki konteyner ölçü birimidir.

·         Finansal Kiralama (Leasing): Belirli bir bedel karşılığında kullanım hakkı verilen, mülkiyetin belirli koşullarla kiracıya devredildiği finansman yöntemidir.

·         Fiyat Teklifi (Quotation): Alıcıya gönderilen, ürün fiyatı, ödeme koşulları ve teslimat detaylarını içeren ticari teklif belgesidir.

·         Fiziki Muayene: Gümrük idarelerinin ihracata konu malları fiziksel olarak inceleyerek belgelerle uyumluluğunu kontrol etmesi sürecidir.

·         FOB (Free on Board) – Gemi Bordasında Teslim: Malların belirlenen limanda gemiye yüklenmesiyle satıcının yükümlülüğünün sona erdiği, yükleme sonrasında tüm masraf ve risklerin alıcıya geçtiği teslim şeklidir.

·         Forfaiting: İhracatçının vadeli alacaklarını, banka veya finans kurumuna devrederek peşin ödeme almasını sağlayan finansman yöntemidir.

·         Forwarder: Uluslararası taşımacılık ve lojistik süreçlerini yöneten, sevkiyat, gümrükleme ve sigorta işlemlerini organize eden aracıdır.

·         Fuar ve Sergi Desteği: İhracatçıların yurt dışındaki fuarlara katılımlarını teşvik etmek amacıyla, stand kiralama ve tanıtım faaliyetlerine yönelik masrafların T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından belirli oranlarda desteklenmesidir.

·         Gabari: Kara yolu taşımacılığında kullanılan araç ve yüklerin, yasal olarak belirlenen maksimum yükseklik, genişlik ve uzunluk ölçüleridir.

·         GATT: Uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi amacıyla 1947’de imzalanan ve 1995 yılında Dünya Ticaret Örgütü’ne dönüşen Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması’dır.

·         Gecikme Faizi: Ödeme vadesi geçen borçlara, yasal düzenlemeler veya sözleşmeler doğrultusunda uygulanan gecikme bedelidir.

·         Geçici Kabul: Gümrüğe tabi konteynerlerin, belirli bir süreyle ithal edilmesi ve tekrar ihraç edilmesi durumunda uygulanan gümrük prosedürüdür.

·         Genelge: Kanun ve yönetmeliklerin uygulanmasını düzenleyen, yetkili makamlar tarafından yayımlanan resmi yazılardır.

·         Genelleştirilmiş Preferanslar Sistemi: Gelişmekte olan ülkelerin ihracatını teşvik etmek amacıyla, gelişmiş ülkelerin sanayi mallarına uyguladığı tek taraflı vergi indirimleri veya muafiyetleri içeren sistemdir.

·         Geri Gelen Eşya: İhracat sonrası, ithalatçı ülkenin mevzuatı veya sözleşme şartları gereği serbest dolaşıma sokulamayan ve geri gönderilen mallardır.

·         Geri Ödeme Sistemi: İthal edilen malların işlenerek ihracatı durumunda, ithalat sırasında ödenen vergilerin, Dahilde İşleme Rejimi kapsamında geri alınmasını sağlayan sistemdir.

·         Giriş Gümrük İdaresi: Türkiye Gümrük Bölgesi’ne giren eşyaların risk analizine dayalı kontrollerinin yapıldığı idaredir.

·         Global Teminat: Kara yolu taşımacılığında, taşınan eşyaların gümrük vergileri ve masraflarına karşılık, finans kuruluşları tarafından verilen teminattır.

·         Grupaj: Farklı göndericilere ait küçük ölçekli yüklerin birleştirilerek tek bir taşıma aracıyla sevk edilmesi işlemidir.

·         Gümrük Beyannamesi (Customs Declaration): İthalat ve ihracat işlemlerinde, gümrük idaresine sunulması gereken, eşyanın tarife, kıymet, menşe ve taşıma bilgilerini içeren resmi beyan formudur.

·         Gümrük Bölgesi: Ülkenin kara, hava ve iç sularını da kapsayan, gümrük mevzuatının geçerli olduğu alandır.

·         Gümrük Hattı: Gümrük işlemlerinin kategorize edildiği ve belirli prosedürlerle desteklendiği, farklı kontrol seviyelerini içeren işaretleme sistemidir.

·         Gümrük Müşaviri: Gümrük işlemlerinde yetkilendirilmiş, belirli yeterlilikleri sağlayan ve mevzuata uygun şekilde işlem yapan temsilcidir.

·         Gümrük Statüsü: Bir eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi’nde serbest dolaşıma girip girmediğini belirten statüdür.

·         Gümrük Tarife Alt Pozisyonu: Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonları (GTİP) sisteminde, eşyaların sınıflandırılmasında kullanılan altı basamaklı kod sistemidir.

·         Gümrük Tarife Cetveli: Uluslararası ticarette kullanılan eşyaların sınıflandırılmasını sağlayan, her yıl güncellenen ulusal sınıflandırma indeksidir.

·         Gümrük Tarife Cetveli Bölümleri: Aynı nitelikteki veya benzer özelliklere sahip eşyaları içeren ve 21 grup halinde düzenlenen sınıflandırma sistemidir.

·         Gümrük Tarife Cetveli Bölüm Başlığı: Cetvelde yer alan bölümlerin içeriğini tanımlayan başlıklardır.

·         Gümrük Tarife Cetveli Bölüm Notları: Gümrük tarife cetvelinde, belirli bir bölümde yer alan eşyaların tanımını ve kapsamını açıklayan bilgilerdir.

·         Gümrük Tarife Cetveli Fasıl: Gümrük tarife cetvelinde, alt düzeyde sınıflandırılan ve benzer nitelikteki eşyaları içeren bölümdür.

·         Gümrük Tarife Cetveli Fasıl Başlıkları: Gümrük Tarife Cetveli’nde, 99 fasıldan her birini tanımlayan gösterici nitelikteki başlıklardır.

·         Gümrük Tarife Cetveli Fasıl Notları: Fasıl başlıklarından sonra gelen ve ilgili fasıllarla ilgili açıklamaları içeren kısımdır.

·         Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP): Türk Gümrük Tarife Cetveli’nde kullanılan ve Armonize Sistem’deki 6’lı kodun devamını içeren, ürünlerin tanımlanmasını ve ayırt edilmesini sağlayan 12 haneli koddur.

·         Gümrük Tarife Pozisyonu: Fasla ilişkin ilk iki rakamdan sonra gelen iki rakamla birlikte dört haneli kodla ifade edilen ve eşyanın ilgili faslın kaçıncı sırasında olduğunu gösteren sistemdir.

·         Gümrük Vergisi: Yürürlükteki düzenlemeler uyarınca ithalat ve ihracat işlemlerine uygulanan tüm vergi türleridir.

·         Gümrük Veri Ambarı Sistemi: Gümrük idarelerinde ithalat, ihracat, transit ve kaçakçılıkla ilgili bilgilerin elektronik bir veri tabanında toplanarak yetkililere hızlı iletilmesini sağlayan sistemdir.

·         Gümrüklenmiş Bedel: İthal veya ihraç edilen bir malın gümrük vergileri, mali yükümlülükler ve CIF/FOB değerlerinin toplamıyla hesaplanan ticari bedeldir.

·         Gümrüklenmiş Piyasa Değeri: Bir malın gümrük işlemleri tamamlandıktan sonra iç piyasadaki muhtemel satış fiyatıdır.

·         Gümrüklü Saha: Gümrük idaresinin denetiminde bulunan, belirlenmiş kara, deniz, hava ve demir yolu gümrük kapıları ile liman ve depolama alanlarını kapsayan bölgeler.

·         Haksız Rekabet: Ticari faaliyetlerde, yanıltıcı beyanlar, rakipleri kötüleme, marka veya ürün taklitçiliği gibi etik olmayan uygulamalardır.

·         Hariçte İşleme: Türkiye’de serbest dolaşımda bulunan eşyanın işlenmek, tamir edilmek veya yenilenmek üzere yurtdışına geçici olarak gönderilip işlenerek geri getirilmesine olanak sağlayan sistemdir.

·         HS Kodu (Harmonized System Code): Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) tarafından belirlenen ve uluslararası ticarette kullanılan 6 haneli standart ürün kodudur.

·         IATA (International Air Transport Association): Uluslararası hava taşımacılığının güvenli ve düzenli yürütülmesini sağlamak amacıyla hava yolu şirketlerinin oluşturduğu birliktir.

·         İdari Karar: Gümrük idareleri tarafından yükümlülerin başvurusu üzerine alınan, bağlayıcı nitelikteki hukuki düzenlemelerdir.

·         İhracat Kredisi (Export Credit): İhracatçı firmalara, uluslararası piyasalardaki rekabet gücünü artırmak için sağlanan finansman desteğidir.

·         İhracat Lisansı (Export License): Belirli malların ihracatını gerçekleştirmek için alınması zorunlu olan, gümrük idaresine sunulan yasal belgedir.

·         İhracat Sayılan Satış ve Teslimler: Yurt içinde yapılan ancak ihracat statüsünde değerlendirilen, gümrük muafiyeti tanınan satış ve teslim işlemleridir.

·         İhracat Sigortası (Export Insurance): İhracatçıların alacaklarını, ticari risklere karşı teminat altına alan sigorta türüdür.

·         İhtisas Gümrüğü: Belli ürün gruplarına ilişkin gümrük işlemlerini hızlandırmak ve kontrolleri etkin yürütmek için uzmanlaşmış gümrük idaresidir.

·         İntaç: Ürünlerin uluslararası kalite standartlarına uygun şekilde paketlenmesi, etiketlenmesi ve sevkiyata hazır hale getirilmesi sürecidir.

·         İrsaliye: Malların taşınmasını belgeleyen, taşıma tarihi, teslim alan ve teslim eden bilgilerini içeren evraktır.

·         İthal Eşyasının Gümrük Kıymeti: İthalat sırasında ad-valorem esasıyla (eşya fiyatı üzerinden) hesaplanan gümrük vergisinin temel alınan değeridir.

·         İthalat: Bir ürünün, gümrük mevzuatına uygun şekilde yurtdışından ülke içine getirilmesi işlemidir.

·         İthalatta Gözetim Önlemi: İthal edilen ürünlerin piyasa dengesi üzerindeki etkilerinin izlenmesi amacıyla uygulanan, minimum gümrük kıymetinin belirlenmesi, vergi matrahının artırılması ve tarife dışı engellerin oluşturulması gibi önlemleri içeren düzenlemelerdir.

·         İthalatta Korunma Önlemi: Yerli üreticilere zarar verebilecek ithalatın sınırlandırılması amacıyla uygulanan, ithalat vergilerinin artırılması veya miktar sınırlamalarının getirilmesi gibi tedbirleri kapsayan koruma önlemleridir.

·         İtiraz: Gümrük idaresinin bir işlemine veya kararına karşı tarafların hukuka aykırılık iddiasıyla üst makama veya aynı makama yaptığı düzeltme veya iptal başvurusudur.

·         İzahname: Armonize Sistem Nomanklatörü’ne göre sınıflandırmanın doğru yapılabilmesi için gerekli bilgileri içeren açıklayıcı belgedir.

·         Kabotaj: Bir ülkenin limanları arasında yük ve yolcu taşımacılığı hakkına ilişkin resmi düzenlemelerdir.

·         Kap: Eşyaların taşınması ve saklanması için kullanılan ambalaj türleridir.

·         Katma Değer Vergisi (KDV): Mal ve hizmet teslimlerinde uygulanan, satıcının tahsil ettiği ancak alıcının ödediği dolaylı vergi türüdür.

·         Kayda Bağlı İhracat: Belirli malların ihracatının, ilgili İhracatçı Birliği tarafından kayda alınarak gerçekleştirildiği ihracat şeklidir.

·         Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu: Vadeli ithalat, kredi ve finansal kiralama işlemlerinden alınan kesintilerle oluşturulan devlet fonudur.

·         KDV İadesi: İhracat kapsamında faturaya yansıtılamayan katma değer vergisinin, belirli şartlara bağlı olarak ihracatçıya geri ödenmesini sağlayan düzenlemedir.

·         Kimyagerlik Numune: Bir ürünün genel karakteristiğini belirlemek için alınan ve laboratuvar analizine tabi tutulan numunedir.

·         Kombine Nomanklatör Kodu: Armonize Sistem’in 6 haneli kodlamasına eklenen 2 basamak ile oluşturulan 8 haneli ürün kodudur.

·         Konsinye İhracat: Kesin satış işlemi ilerleyen tarihlerde gerçekleştirilecek şekilde, malın mülkiyetinin ihracatçıda kalacak şekilde yurtdışına gönderildiği ihracat türüdür.

·         Konşimento: Taşıyıcı tarafından eşyanın teslim alındığını ve belirlenen noktaya taşınacağını gösteren, taşıma sözleşmesinin ispatını sağlayan belgedir.

·         Kontrol Belgesi: İhracatta zorunlu kalite denetimine tabi ürünlerin standartlara uygun bulunduğunu belgeleyen ve ihracatçıya sunulan resmi evraktır.

·         Kota: İhracata veya ithalata uygulanan miktar veya değer sınırlamalarıdır.

·         Kur Farkı: İki farklı para birimi arasındaki değişimlerin, ticari işlemler üzerindeki etkisini ifade eden farktır.

·         LCL (Less Container Load): Konteynerin tamamını doldurmayan yüklerin, farklı göndericilere ait yüklerle birlikte taşındığı lojistik yöntemidir.

·         Lojistik: Ürünlerin üreticiden tüketiciye kadar olan tüm nakliye, depolama, gümrükleme, ambalajlama ve dağıtım süreçlerinin yönetimidir.

·         Mahrece İade: İthal edilen veya gümrükte işlem gören ürünlerin, çeşitli nedenlerle geldiği ülkeye geri gönderilmesi işlemidir.

·         Matrah: Vergi hesaplamalarında temel alınan tutar veya miktardır.

·         Menşe: Bir ürünün ekonomik olarak hangi ülkeye ait olduğunu belirten unsurdur.

·         Menşe Kuralı: Ulusal mevzuat veya uluslararası anlaşmalar doğrultusunda, bir ürünün menşeini belirlemek için kullanılan kurallar bütünüdür.

·         Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin): Ürünün üretildiği veya işlendiği ülkeyi belgeleyen uluslararası ticaret belgesidir.

·         Muayene: Gümrük idareleri tarafından, beyan edilen bilgilerin doğruluğunu teyit etmek amacıyla yapılan fiziki inceleme veya laboratuvar analizi işlemleridir.

·         Multimodal Nakliye: Ürünlerin birden fazla taşıma yöntemi (kara, deniz, hava) kullanılarak taşınmasını sağlayan lojistik yöntemidir.

·         Mücbir Sebep: Tarafların kontrolü dışında gelişen, ticari anlaşmaların yerine getirilmesini engelleyen öngörülemeyen durumları (doğal afetler, savaş, iflas vb.) ifade eder.

·         Mükellefiyet: Vergi yükümlüsü olan ihracatçının, fatura düzenleyebilmesi için yerine getirmesi gereken vergisel sorumluluklardır.

·         Nakliye Komisyoncusu (Freight Forwarder): Yük sahibi ile lojistik firması arasında taşımacılık sürecini organize eden tüzel kişiliktir.

·         Navlun Sözleşmesi: Taşıyıcı ve taşıtan arasında, deniz yoluyla eşya taşınması ve belirlenen taşıma ücretinin ödenmesi üzerine yapılan sözleşmedir.

·         Net Ağırlık: Ürünün, ambalaj ve paketleme materyalleri hariç, kendi ağırlığıdır.

·         Numune: Alıcının ürün hakkında bilgi sahibi olabilmesi için ticari anlaşmalar öncesinde gönderilen, ürünün özelliklerini temsil eden küçük miktardaki mal örneğidir.

·         Ordino: Malların gümrükten çekilmesini sağlayan, konşimento belgesine dayalı olarak verilen talimat belgesidir.

·         Ortak Gümrük Tarifesi: Avrupa Birliği ülkelerinin üçüncü ülkelere uyguladığı ortak gümrük tarife oranlarıdır.

·         Ödeme Emri: Borcunu ödemeyen yükümlüye, ödeme yapması veya itirazda bulunması için vergi dairesi tarafından gönderilen resmi tebligattır.

·         Ön Statü Belgesi: Serbest bölgelere getirilen veya yurtiçinden ihraç edilen malların serbest dolaşım statüsünü gösteren belgedir.

·         Ödenmiş Sermaye: Şirket ortakları tarafından taahhüt edilen ve nakit olarak ödenmiş sermaye miktarıdır.

·         Özet Beyan: Türkiye Gümrük Bölgesi’ne giren eşyaların, giriş gümrük idaresine varmadan önce güvenlik ve risk analizine tabi tutulmasını sağlayan beyan türüdür.

·         Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyonu Sistemi: Türkiye, Avrupa Birliği (AB), EFTA ülkeleri ve bazı Akdeniz ülkeleri arasındaki serbest ticaret anlaşmalarına dayalı menşe kümülasyonu sistemidir.

·         Palet: Ürünlerin taşınması ve depolanması için kullanılan, forklift veya taşıma araçlarıyla hareket ettirilebilen ahşap, plastik veya metal platformdur.

·         Parsiyel Sevkiyat: Farklı firmalara ait yüklerin bir araya getirilerek tek bir taşıma aracıyla kara, deniz, hava veya demir yolu ile taşınmasıdır.

·         Patent: Buluş sahibine, belirli bir süre boyunca üretme, kullanma ve satma hakkı tanıyan resmi sicile kayıtlı yasal haktır.

·         Piyasa Değeri: Bir mal veya hizmetin piyasada geçerli olan alım satım değeridir.

·         Rayiç Bedel: Bir mal veya hizmetin belirli bir zaman diliminde geçerli olan piyasa değeridir.

·         Referans Fiyat: Gümrük idaresinin, kıymet tespitinde beyanın doğruluğunu değerlendirmek için kullandığı yol gösterici fiyattır.

·         Rezerv: Bankaların akreditif kapsamında ibraz edilen belgelerde tespit ettiği, akreditif koşullarına uymayan uygunsuzluklardır.

·         Rezerve Eşya: Kırık, tamir gerektiren veya dağınık durumdaki eşyaları ifade eder.

·         Rezerve Tutanağı: Hasarlı malların sigorta kapsamında değerlendirilmesi için hazırlanan ve zararın karşılanmasını sağlayan resmi belgedir.

·         Ro-Ro: Kara taşıtlarının, trenlerin ve diğer yük araçlarının özel gemilerle bir limandan diğerine taşınmasını sağlayan taşımacılık yöntemidir.

·         Royalti: İthalatçı firmaların, belirli eşyaların imalatı, kullanımı veya yeniden satışı karşılığında yaptıkları ek ödemedir.

·         Römork: Motorlu araçlara takılarak çekilen ve yük taşımak için kullanılan motorsuz araçtır.

·         Sahte Menşeili Eşya: Üzerinde veya ambalajında yanlış ülke bilgisi bulunan ve ithali yasak olan eşyadır.

·         Sektörel Dış Ticaret Şirketi: Aynı üretim sektöründeki işletmelerin ihracatlarını artırmak amacıyla kurulan şirketlerdir.

·         Serbest Bölge: Ticari, mali ve ekonomik faaliyetlerde özel teşviklerin uygulandığı, ülkenin diğer bölgelerinden ayrı hukuki statüye sahip özel ekonomik alanlardır.

·         Serbest Bölge İşleticisi: Serbest bölgeyi yöneten ve işleten yerli veya yabancı kuruluşlardır.

·         Serbest Bölge Kullanıcısı: Serbest bölgede faaliyet gösterme ruhsatına sahip gerçek veya tüzel kişilerdir.

·         Serbest Dolaşım: Üçüncü ülkelerden ithal edilen eşyaların vergileri ödenerek Türkiye Gümrük Bölgesi’ne dahil edilmesidir.

·         Serbest Ticaret Anlaşması: Taraf ülkeler arasındaki gümrük vergileri ve ticaret engellerini kaldırarak serbest ticaret bölgesi oluşturan uluslararası anlaşmalardır.

·         Sondaj Usulü Muayene: Eşyaların kalite standartlarına uygun olup olmadığını belirlemek için numune alınarak incelenmesi yöntemidir.

·         Sözlü Beyan: Gümrük işlemleri kapsamında, belirli şartlar altında kişilerin eşya hakkında sözlü bildirimde bulunarak beyan gerçekleştirmesidir.

·         Spesifik Tarife: Gümrük vergilerinin, ithal edilen malların ağırlık, miktar veya hacim gibi fiziksel unsurları esas alınarak hesaplanması yöntemidir.

·         Standardizasyon: Belirli faaliyetlerin ekonomik fayda sağlaması için ilgili taraflarla belirlenen kurallar çerçevesinde standart hale getirilmesi sürecidir.

·         Supalan: Eşyanın antrepoya veya sundurmaya boşaltılmadan doğrudan araç üzerinde muayene edilmesi ve sahibine teslim edilmesi işlemidir.

·         Şartlı Muafiyet Sistemi: Dahilde işleme rejimi kapsamında ithal edilen ham madde, yardımcı madde ve işletme malzemelerinin ithalat vergilerinin teminata bağlanarak ticaret politikası önlemlerinden muaf tutulmasını sağlayan sistemdir.

·         Şüpheli İşlem: Mali veya ticari işlemlerde yasa dışı bir faaliyet şüphesi doğuran durumları ifade eder.

·         Tahakkuk: Bir borcun veya ödemenin resmî olarak kesinleşmesi ve tahsil edilebilir hâle gelmesidir.

·         Takas: İki ülke arasında, ithal ve ihraç edilen malların ve hizmetlerin bedelinin karşılıklı olarak başka bir mal veya hizmet ile ödenmesidir.

·         Tam Muafiyet: Belirli eşyaların ithalatında gümrük, ilave gümrük ve katma değer gibi vergilerin alınmaması uygulamasıdır.

·         Tam Tespit: Gümrük idaresinin konteynerdeki eşyayı incelemek amacıyla yükün tamamen boşaltılıp tekrar yüklenmesini talep etmesi işlemidir.

·         Tarife Dışı Engel: Gümrük tarifeleri dışında, yerli üreticilerin ithalattan zarar görmesini önlemek amacıyla uluslararası ticarete getirilen düzenlemelerdir.

·         Tarife Kontenjanı: Belirli miktardaki ürünlerin gümrük vergisinden veya diğer mali yüklerden muaf veya düşük oranlarla ithal edilmesine olanak tanıyan uygulamadır.

·         Tasarruflu Yazı: Kanun, yönetmelik ve genelgelerin uygulanmasına açıklık getirmek amacıyla ilgili idarelere iletilen resmi yazıdır.

·         Tasfiye: Gümrük idaresi tarafından yakalanan veya işlemleri tamamlanmamış malların ihale, imha veya kamu kurumlarına tahsis gibi yöntemlerle elden çıkarılması işlemidir.

·         Tebliğ: Resmi makamlarca alınan hukuki kararların ilgili kişilere yazılı olarak bildirilmesidir.

·         Tek ve Maktu Tarife: Yolcu beraberinde veya posta yoluyla gelen, ticari amaç taşımayan belirli eşyaların tek oranlı gümrük vergisine tabi tutulmasıdır.

·         Telafi Edici Vergi: Üçüncü ülke menşeli ham madde ve yardımcı maddelerin ihracat sırasında serbest dolaşım statüsü kazanmasını sağlamak amacıyla ödenen vergidir.

·         Telif Hakkı: Bir kişinin fikri emeğiyle oluşturduğu eserler üzerinde sahip olduğu hukuki haklardır.

·         Teminat: Muafiyet kapsamında ithal edilen eşyalar için ödenmesi gereken vergilerin geri alınmak üzere yatırılmasıdır.

·         Teminat Mektubu: Gümrük ve ithalat vergilerinin ödenmesini güvence altına almak amacıyla düzenlenen resmi belgedir.

·         Tercihli Tarife: İki veya daha fazla ülkenin ticaret anlaşmaları doğrultusunda belirli ürünlere karşılıklı veya tek taraflı olarak düşük gümrük vergisi uygulamasıdır.

·         Tercihsiz Menşe Kuralları: Bir ülkenin dış ticaret politikası çerçevesinde, menşe tespitini ulusal mevzuata dayalı olarak belirleyen kurallardır.

·         Tescil: Gümrük beyannamelerinin resmi kayıtlara geçirilmesidir.

·         Tescil Onayı: Gümrük beyannamesinin tescil edilmesinin ardından işlemlerin yürütülmesi için muayene memuruna havale edilmesidir.

·         TEU (Twenty-Foot Equivalent Unit): 20 fit uzunluğundaki konteynerlerin taşımacılıkta kullanılan uluslararası ölçü birimidir.

·         TIR (Transports Internationaux Routiers): Uluslararası kara yolu taşımacılığında uygulanan gümrük transit sistemidir.

·         Ticaret Politikası Önlemleri: Yerli üreticileri korumak amacıyla ithalat ve ihracat üzerinde uygulanan ticari düzenlemelerdir.

·         Transit: Gümrük işlemleri tamamlanmış, serbest dolaşıma girmemiş malların bir gümrük noktasından diğerine taşınmasıdır.

·         Üçüncü Ülke: İki ülke veya ülke grupları arasında yapılan ticaret anlaşmasına taraf olmayan ülkedir.

·         VEDOP: Vergi Dairesi Otomasyon Projesi olup, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yürütülen dijital vergi sistemidir.

·         Vergi Ödeme Mükellefiyetinin Başlangıcı: Gümrük vergisi ödeme yükümlülüğünün, beyanın tescil edildiği tarihte başlamasıdır.

·         Vergiye Esas Olan Tarife: Gümrük vergisi hesaplamalarında kullanılan Gümrük Tarife Cetveli’dir.

·         Yan Sanayici: Dahilde işleme izin belgesi kapsamında ihraç edilecek ürünlerin üretim sürecinde yer alan ancak belge sahibi olmayan üretici firmadır.

·         Yatık Mal: Kullanılmamasına rağmen zaman içinde dayanıklılığını kaybeden ve ithalatı belirli izinlere tabi olan maldır.

·         Zeyilname: Sigorta poliçesinde yapılan değişiklikleri belgeleyen ek poliçedir.